Akal Takht Sahib expresses serious concern over AI chatbots presenting incorrect verses of Gurbani

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ AI ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਕੇਸਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਿਊਜ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ: ਆਰਟੀਫ਼ੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਰਮਿਆਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਲ ਆਧਾਰਸ਼ਿਲਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਚੁਣੌਤੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। AI ਆਧਾਰਿਤ ਚੈਟਬੋਟਸ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਤੁਕਾਂ, ਗਲਤ ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਨਘੜਤ ਪੰਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਡਨ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ AI ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ AI ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਥਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਇਲਜ਼ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।

AI ਵੱਲੋਂ ਮਨਘੜਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ

AI ਚੈਟਬੋਟਸ ਅੱਜ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਯਾਦਾ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕਿਸੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਠਾਈ ਗਈ ਚਿੰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ AI ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮੂਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ, ਪੰਕਤੀ, ਅੰਗ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਦੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਮ ਸੰਗਤ ਲਈ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ AI ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ

ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮਸਲੇ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨਕਾਰਾਂ, ਗੁਰਸਿੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ AI ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਿੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ AI ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ ਅਤੇ ਮਨਘੜਤ ਜਾਂ ਗਲਤ ਪੰਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕੇਗੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਿਜੀਟਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਆਨਲਾਈਨ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਗੁਰਬਾਣੀ AI ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਰਬਾਣੀ-ਆਧਾਰਿਤ AI ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

AI ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ਸੰਵਾਦ

ਜਥੇਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ AI ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਉਭਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ।

ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ AI ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਹੋਈ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ UNITED SIKHS ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਹਰਮੀਤ ਸ਼ਾਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ AI ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ SGPC ਦੀ AI ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੋਕ AI ਚੈਟਬੋਟਸ ਤੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਗਲਤ ਜਾਂ ਮਨਘੜਤ ਸਮੱਗਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

AI ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ

ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ AI ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੈਂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

AI ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਤਕਨੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤ, ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ। ਤਕਨੀਕੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫ਼ਰਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੀਂ ਚੁਣੌਤੀ: ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ

ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਗਲਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ। ਕੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡਿਜੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਂਝਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਡਾਟਾਬੇਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? AI ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹਰ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਵੇਗੀ? ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲਈ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। AI ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੋਕਣਾ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਸਹੀ ਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।