Republic Day: An important chapter in India's history
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਇ
ਭਾਰਤ ਹਰ ਸਾਲ 26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਮੂਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਪੂਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਗਣਤੰਤਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਦਸੰਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅਧਿਵੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਧਿਆਕਸ਼ਤਾ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੂ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਧੀਨ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ 26 ਜਨਵਰੀ 1930 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਿਤ ਡੋਮੀਨਿਅਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਉਸ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਪੂਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰੇਗਾ।
ਇਸ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ 1947 ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ, ਪਰ 26 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਕਾਇਮ ਰਹੀ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਣ
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 9 ਦਸੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਡਾ. ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ, ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੂ, ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਇਸ ਸਭਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁੱਲ 22 ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡ੍ਰਾਫਟਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਡਾ. ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਕੀਤੀ।
2 ਸਾਲ, 11 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 18 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ
ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 26 ਨਵੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਕਸ਼ ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਯਾਦਗਾਰ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 26 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ **ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਿਵਸ** ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਕੁੱਲ 114 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਬੈਠਕਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਸੋਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 24 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ 284 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਕਾਪੀਆਂ ‘ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।
26 ਜਨਵਰੀ 1950: ਭਾਰਤ ਗਣਤੰਤਰ ਬਣਿਆ
ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ **ਸੰਪੂਰਨ ਗਣਤੰਤਰ ਰਾਜ** ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਦਾ ਮਕਸਦ 1930 ਦੀ ਪੂਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣਾ ਸੀ।
ਗਣਤੰਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ
ਗਣਤੰਤਰ ਉਹ ਰਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸੰਪੱਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਵਿਰਾਸਤ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਧੀਨ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਇੱਕ **ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਗਣਤੰਤਰ** ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ਾਸਨ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਗਣਤੰਤਰ ਕਹਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਗਣਤੰਤਰ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ।
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹੱਤਤਾ
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸਦੀ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
