Grasping the Hem of the Beloved
ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨੂੰ ਫੜਨਾ
ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ। ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਗੰਜ-ਏ-ਸ਼ਕਰ - ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ - ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਇੱਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਦੋਹੇ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਓਨਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਖਿੱਚ, ਸੱਚਾਈ ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਬਣੇ ਹਾਂ।
ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਇਕੋਂਕਾਰ (ਇੱਕ) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਪੱਲਾ ਟੁੱਟਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਤੰਗ ਗੰਢ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ।
ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਸਾਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਚੋਲੇ ਦਾ ਪੱਲਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਚਿਪਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਜੋੜੇ ਦੇ ਪੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਢ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਡੂੰਘੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਆਪਣੇ ਚੋਲੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ-ਦੈਵੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅਧੀਨਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ, ਇੱਕ ਦੀ ਸ਼ਰਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਸਥਾਈ ਜਾਂ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਈਤਾ ਇੱਕ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਆਪਣੇ ਪਛਤਾਵੇ ਅਤੇ ਯਾਦ ਦੀ ਘਾਟ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਜੋ ਗੰਢ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੰਗ ਹੈ।
ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿੰਨਾ ਮਹਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੇਖੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਝ 'ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਹੈ! ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਪਿਆਰਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜਤਾ, ਮਹਾਨ ਪਿਆਰ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਆਉ ਰੁਕੀਏ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰੀਏ।
ਅਸੀਂ ਕੀ ਬੀਜ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਨੇੜਤਾ ਖਿੜੇ ? ਇੱਕ ਨਾਲ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਧੇਗਾ। ਇੱਕ ਖਿੜਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਸਿਰਫ਼ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਜਾਂ ਖਾਸ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਹੈ।
ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਪੱਲਾ ਟੁੱਟਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਕੱਸੀ ਹੋਈ ਗੰਢ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ। ਕਿੰਨੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਰਹਿਣਾ - ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ - ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ - ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ - ਸਗੋਂ ਕਿਰਪਾ ਹੈ।
ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ,
ਸਿੱਖ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ।
