ਲੋਹੜੀ: ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ’ਚ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮਨੁੱਖ–ਕੁਦਰਤ ਸੰਵਾਦ
Lohri: Centuries-old human-nature dialogue in the circle of fire
(ਘਾਈ ਸਮੀਰ) :-
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਜਨਵਰੀ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਦੇ ਗੇੜ ’ਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਲ–ਗੁੜ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਥਾਪ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਧੜਕਨ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਪਲ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿਚਕਾਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਇੱਕ ਅਣਟੁੱਟ ਸੰਵਾਦਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲੀ ਆਤਮਾ ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਗ ਦੇ ਆਲੇ–ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ 2026: ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਖਗੋਲੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਲੋਹੜੀ ਹਰ ਸਾਲ 13 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਲਵਾਰ, 13 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਤਰਾਯਣ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਖਗੋਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਦਿਨ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦੇ ਹੌਲੇ–ਹੌਲੇ ਘਟਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਉਮੀਦ, ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਆਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ?
ਲੋਹੜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਤਗਤਾ ਜਿਹੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਰਥ ਵੀ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅੱਗ—ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੇ ਗੇੜ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਤਿਲ, ਮੂੰਗਫਲੀ, ਰੇਵੜੀ ਤੇ ਗੁੜ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਦਰਅਸਲ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਧੰਨਵਾਦ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਰੀਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ
ਲੋਹੜੀ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਵਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਰਬੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਬੁਆਈ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੰਗੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਧੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਲੋਕੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਰੂਹ
ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫਲੈਟਾਂ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ “ਇਵੈਂਟ” ਬਣ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦਈਏ।
ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਹ—ਸਾਂਝ, ਸਾਦਗੀ, ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨ—ਉਹ ਮੁੱਲ ਹਨ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਨਤੀਜਾ
ਲੋਹੜੀ ਅਤੀਤ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਗੇੜ ’ਚ ਗੂੰਜਦੇ ਲੋਕਗੀਤ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਣਾ ਦਰਅਸਲ ਜੀਵਨ, ਮਿਹਨਤ, ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਦਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਣਾ ਹੈ।
