The Changing Terrain of Panthic Politics From Anandpur Sahib to Akal Takht—Is AAP Challenging the Traditional Way of the Akali Dal?
Akali Dal's preparations to break the traditional mold!: Is AAP going to become a new team in Sikh politics?
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ, ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਗੇੜ ’ਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ, ਅੱਜ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮੋੜ ’ਤੇ ਖੜੀ ਹੈ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕਦਮ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰਾਸਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਤੈਅ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਗੇੜ ’ਚ ਰਹੀ—ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ। ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਮਸਲਿਆਂ, ਪੰਥਕ ਅਸਮਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਪਕੜ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇਕਾਧਿਕਾਰ ਹੁਣ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖਿਸਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੈਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਮਿਤਾ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਮੰਚ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ 328 ਸਰੂਪਾਂ ਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸਖ਼ਤੀ ਨੇ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਪੰਥਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਿਆਸਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ।
ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੂੰ ਤਲਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਕੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਹੁਣ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਚਰਸਵ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ?
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੀ ਪੰਥਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਤੱਕ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਮਾਝਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਵੋਟਰਾਂ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਕਟਾਂ, ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦੀ ਘਾਟ, ਪਰਿਵਾਰਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੇਅਦਬੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਢੁੱਕਵੀਂ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਪੰਥਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਇਸ ਖਾਲੀ ਪੈ ਰਹੀ ਸਿਆਸੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਦਮ ਅਹੰਮ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਵੱਈਆ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਪੰਥਕ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਕਲਪ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪੰਥਕ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ 10–15 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੋਟ ਵੀ ਖਿਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਰਜਨਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਝਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਅਤੀਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਪੰਥਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਭਰੋਸੇ, ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਤੈਅ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
